e

CHUYỆN KỂ VỀ BÁC Hồ

V

ĩònAẨ^rv

BÁC HỔ
TẬP 4
THÁI KIM ĐỈNH
{Sưu tầm và biên soạn)

^

NHÀ XUẤT BẢN NGHỆ AN_______ ^

LỜI NHẰ XUẤT BẢN
H ư ởng ứng cuộc v ậ n đ ộ n g của B a n C h ấ p h à n h
Trung ương Đ ả n g C ộn g s ả n Việt N a m ''Sống, là m
ưiêc theo t ấ m g ư ơ n g đ ạ o đứ c của Chủ tịch H ồ Chỉ
M i n h ”, N h à x u ấ t b ả n N g h ệ A n cho tái bản bộ sách

^^Chuyện k ể về B á c H ằ ” .
N h à nghiên cứii T h á i K i m Đ ỉn h và m ộ t số tác
g i ả k h ác đ ã sưu t ầ m n h ữ n g cảu chuyèn k ể về Chủ
tịch H ô C h í M in h b ắ t đ ầ u từ khi N gười ra đ i tim
đ ư ờ n g cứu nước cho đ ế n tậ n thời đ iể m N gười ra đi
đ ế n với ''Mác, L ê n in thế giới người h iê n ” (chữ d ù n g
củ a Tố Hữu). M ỗi cãu chuyện kể là m ộ t nét kh ắc họa
ch ầ n d u n g vị lã n h tụ vừa v ĩ đ ạ i th an h cao vừa d u n g
d ị g ầ n g ũ i 7 à C h a là B á c là A n h - (Tố H ữ u )” th ân
thương của d ả n tộc Viêt N a m . Thông q u a n h ữ n g hôi
ứCy

n h ữ n g kỉ n iêm của n h ữ n g người đ ã từ n g có thời

g i a n cù n g là m viêc hoặc được g ặ p g ỡ Bác, ch ú n g ta
c à n g hiểu s â u thêm, c à n g kín h trọn g hơn m ô t n h àn
cách lớn của d à n tộc và của thòi đại,
Các câu chuyên k h ổ n g c h ỉ th ể hiên tình c ả m yẽu
m ế n của n h ả n d ã n ta d à n h cho ưị lã n h tụ d ă n tộc m à
tr o n g đ ó còn chứ a đ ự n g n h ữ n g bài học lớn vê Con
N gư ời với c h ữ viết hoa và tư tưởng H ô C h í Minh,

nhũng phác hoạ quy tụ để tạo nên vốc dáng của
Người A nh Hùng Dân Tộc và Danh Nhân. Văn Hoá.
Tuy nhiên, dù rất cố gắng, các tác giả vẫn
không thể vẽ nên một chân dung Hồ Chí M inh trọn
ven, N hà xuất bản mong bạn đọc xa gần góp ý bổ
sung, nhất là những tư liệu mới, đề cuốn sách viết
về Bác Hồ kính yêu ngày càng thêm phong p h ú hơn.
X in trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc bộ
sách này.

NHÀ XUẤT BẢN NGHỆ AN

Ba tiếng Hè Chí Minh
đã trở thành như một truyền thuyết
PHRÊDRIC EBE (Đức)
Con người mảnh khảnh
Với chòm râu dài từ trong rừng bước ra,
gậy cầm tay,
Áo vắt vai, không phải ai khác
Mà chính là cụ Hề Chí Minh truyền thuyết.

u. BƠCSÉT (Úc)

lU Y Ệ l' TRÍ BÁC HÒ
Irên tờ Nhăn đạo, Cơ quan ngôn luận của
Đảng Cộng sản Pháp, số 20-1-1922, đăng tải
truyện ngắn viễn tưởng “Con người biết mùi hun
khói” của tác giả Nguyễn Ái Quốc, ở truyện ngắn này
có hai điểm cần lưu ý:

I

Một là, hình tượng cụ Kimemgô, mệnh danh “con
người biết mùi hun khói”, một người duy nhất còn
sống sót trong số hơn 200 người da đen bị thực dân
Pháp hun khói giết chết trong hang Tuần Nan.
Kimemgô là hiện thân của giấc mơ, của sự thiện cảm
về khuôn mẫu lãnh tụ của Cách mạng vô sản. Kết
luận được như vậy, vì tác giả Nguyễn Ái Quốc đã
miêu tả:
“Cụ Kimemgô tuổi đã chín mươi, là một cựu
chiến sĩ của quân đội Cách mạng, một trong những
người sáng lập Cộng hoà da đen. Được phú bẩm một
trí thông mình sắc sảo, lại am hiểu tường tận mọi sự
kiện chính trị xã hội của thời đại, cụ Kimemgô không
những đã ra sức thức tỉnh anh em cùng màu da ra
khỏi giấc ngủ mê say của người nô lệ, mà còn cố gắng
phá tan mọi thành kiến dân tộc và chủng tộc, tập
hợp những người bị bóc lột thuộc các màu da trong

cuộc đấu tranh chdng, cụ đã thành cón<ỉ. Kimemgô
l à m ộ t trong' số h i ế m những người đ ã ch Ịu g i a n k h ổ
lớn để gieo hạt và được hưởng hạnli phức lớn gặt
hái vụ mùa thắng lợi. Mái tóc cụ bạc phơ như tuyết,
khuôn mặt rực rỡ, bờ mắt màu mun. Đôi măt cụ
hiền dịu và sâu thẳm. Miệng cụ luôn tươi cười, dù
trước những nguy nan nghiêm trọng nhất hay trong
những giờ phút đen tối nhất. Từ toàn bộ con người
cụ toát ra nhân từ và cao quý. Cụ đáng tôn kính và
được tôn kính”.
Hai là, những con số chỉ thời gian.
Ti'uyên viêt năm 1922, nhưng nội dung ghi lại
thời điểm 1098 - lúc kỷ niệm lần thứ 50 ngày thành
lập Cộng hoà liên hiệp Phi - Nếu làm một phép tính
trừ: 1998 - 1950 sẽ thấy năm thành lập Cộng hoà liên
hiệp Phi là 1948, 1948 so với 1945, chênh nhau ba
năm, không đáng kể.
Phải chăng, từ 1922, Bác đã mường tưựng năm
1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời?
Năm mươi năm trôi qua nhưng chúng ta như đã
được thấy trước, từ 1922? ôi, sự kỳ diệu của trí tuộ
Bác Hồ!
Lê-nin nói: Những ai dự kiến được tương lai mọi
lịch sử sẽ trải qua và trong quá trình đó tìm được
đường )ối đúng thì họ có khá năng làm nên lịch sử.
Bác của chúng ta đã là con người như thế. Con
người như thế nhưng không là thánh mà rất đời thực.

Sư t ẽn tri Cách lĩiạng ử ]^ác là biểu hiện của tính
\hoa họ( rất mác-xÍL. Nghĩa là Bác dự đoán tương lai
vlìóng tren l)àn giây mà trôn cơ s ở nghiên cứu sâu
lược kiern tra và luỏn dựa vào quy luật, dựa vào tính
khách quan và sự kiện. Bác không kinh viện chủ
nỉỊhĩa, Ị.hông giáo điều chủ nghĩa. Trực cảm cách
mạng cvã Bác thường m ang tính xác thực lịch sử.
Báo Thừa Thiên ' Huế

CÁI 'I'HUỞ BAN ĐẦU DÂN

Qưóc Ẩy

r r ^ r o n g phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâư
-L thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà,
Chủ tịch đã nêu ra chủ trương nên sớm bầu Quốc hội
để nhà nước ta có một thiết chế dân chủ. Đối với nhâr
dân trong nước, cũng như với dư luận quốc tế, điều
này rất quan trọiig. Nên bầu Quốc hội sớm, nhưng
chọn ngày nào? Sau mấy hôm thì có quyết định chọn
ngày 6-1-1946 làm ngày bầu cử Quốc hội. Anh Văn
(tức là đồng chí Vò Nguyên Giáp) nói với tôi: “Cậu có
biết tại sao chọn ngày 6-1 không?”. Tôi nói không biết
thì anh Văn nói rõ: “Đó là ngày thành lập Đảng Cộng
sản, cũng là một cách kỷ niệm”. Lúc đó chúng ta đinh
ninh Đảng được chính thức thành lập ngày 6-1-1930;
mãi sau này tra cứu tài liệu và căn cứ ký ức vài đồng
chí đã tham gia thành lập Đảng, chúng ta mới điều
chỉnh là ngày 3-2.
Bầu cử Quốc hội đã là một cuộc đấu tranh chính
trị ở Hà Nội. Bọn Việt Cách, Việt Quốc tuyên truyền
phản đối, chống chủ trương bầu Quốc hội, chúng gọi
loa (ở phố Hàng Bún nơi bọn Việt Nam Cách mạng
đồng minh hội của Nguyễn Hải Thần đóng “bản
doanh”) và viết báo (báo Việt N am của nhóm “Quốc

dân đảng" của Vũ Hồng Khanh, Nguyễn Tường Tam)
rêu rao răng “bâu Quôc hội là một âm mưu của Việt
Minh đổ giành quyền thống trị”. Chúng còn tổ chức
biểu tình chống bầu cử, nhưng thất bại. Cụ thể là;
Một buổi sáng, chúng kéo một lủ ba bốn chục đứa đi
dọc bờ hồ Hoàn Kiếm hô khẩu hiệu “ChốníỊ âm mưu
bầu cử Quốc hội, đả đảo Việt Minh!”, nhưng người
qua đường không ai hô theo. Lien lúc ấy, nhà thơ
Xuán Diệu đi qua đó. Anh vừa dăt xe đạp, vừa hô to:
“Bà con ơi! Chúng chống bầu cử Quốc hội thì ta chống
ại chúng, chống lại chúng!”. Rói lặp tức anh tập hợp
được hàng trăm người khí thế bùiiç bừng đả đảo
chúng. Chúng phải giải tán, nhưng có mấy thằng
rượt đuổi theo anh Xuân Diệu để bát cóc anh. May
anh bỏ xe đạp chạy kịp vào một nhà ở gàn phố Đinh
Tiên Hoàng hiện nay và được đông bào bảo vệ. Đến
trưa có người dát xe đạp đền giao lại cho anh (vì xe
đạp hồi ấy có bảng ghi tên đằng sau). Bon Việt Cách,
Việt Quốc còn kêu gọi cóng nhân tổng đình công,
nhưng €ũng thát bại. Anh Xuân Diệu lụi viết bài thư
hài hước 'Tổng bất đình công” chế giều chúng nó,
đăng ở báo S ự thật. Roi bọn chúng nó phải xẹp,
không dám ngo ngoe gì nữa, vì khí thế rất mạnh của
đồng bào ủng hộ Chính phủ lâm thời, nhất nhất nghe
theo lời kêu goi rủa Hồ Chủ tich bầu cử Quốc hôi.
Hoi đó, tòi là Bộ trưởng Canh nông kiêrn thanh
tra đặc biệt của Chính phủ (cùng cụ Bùi Bằng Đoàn).
Tôi được đoàn thể giới thiệu ứng cử ở tỉnh Hà Đông

cùng cụ Bùi Bằng Đoàn và anh Xuân Thuỷ (lúc đó
Chủ nhiệm báo Cứu quốc). Chúng tôi được tổ chức
vận động bầu cử, đi về các huyện Thanh Oai, ứr
Hoà, Chương Mỹ, Hoài Đức. Đi đến đâu, chúng t
cũng gặp đồng bào tụ tập rất đông, cờ đò sao vàng ri
tròd. Đồng bào bận áo quần như ngày Tết, thỉr
thoảng hô; “Hoan nghênh đại biểu ứng cử Quốc hệ
Việt Nam dân chủ cộng hoà muôn năm!”. Có nhữr
cụ già miệng hô và rơm rớm nước mắt. Cùng đi vậ
động ứng cử với chúng tôi có chị Hán và chị Trươr
Thị Mỹ (sau này trong ban lãnh đạo Tổng Liên đoàn
Anh chị em đi với nhau chuyện trò ríu rít với đori
bào cử tri như tình nhà, sao mà thân thiết đến thi
Thật đúng, cách mạng là ngày hội của quần chúni
Gần đây tôi gặp một vài đồng chí cán bộ tuổi đã sái
bảy r.iươi kể lại lúc đó còn là thiếu niên, các đồng cỉ
đã tham gia cổ động cho bầu cử như thế nào, đã ủn
hộ nhà thơ Huy Cận như thế nào! Các ứng cử viên lú
đó được in áp phích vận động. Tôi được báo Cứu qiiố
in cho hai loại áp phích to, nhỏ, giấy màu xanh, mà
vàng và những dòng chữ: “Hỡi đông bào nhà nônị
muốn nghề nông phát triển, hãy bầu cho ông Cù Hu
Cận, Bộ trưởng Bộ Canh nông!”, ở phần dưới tờ á
phích còn in dòng giới thiệu: “ông Cù Huy Cận, kỹ SI
nông nghiêp, Bộ trưởng Bộ Canh nông, tức là nhà th
Huy Cận giảng thuyết sư ở Trường Đại học Văi
khoa”. Không khí thật là náo nức. Kết quả bầu cử I
Hà Đông; Tôi trúng cử với số phiếu cao nhất, rồi đếi

cụ Bùi Bằng Đoàn, thứ ba là anh Xuân Thuỷ, tiếp
đến là anh Trần Hiệu (Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Hà
Đông lúc đó).
Ngày bầu cử (6-1-1946) tôi được đi theo Hồ Chủ
tịch đến một số phòng bỏ phiếu - Bác đến Ngõ Huvện
gần nhà thờ Lớn, đồng bào nhận ra Bác, hoan hô, có
cụ già còn làm dấu thánh giá trên ngực áo chào Bác
tò lòng kính trọng. Bác nói mấy lời hoan nghênh đồng
bào đi bỏ phiếu đông “để lập quốc dựng nước”. Bác
còn đi ra ngoại thành chứng kiến cử tri bỏ phiếu. Bác
đến, không báo trước, nhưng đồng bào vẫn mau
chóng nhận ra Hồ Chủ tịch. Bác giơ tay ra hiệu đừng
hoan hô, rồi Bác nói gọn vài câu về ý nghĩa to lớn của
việc bỏ phiếu bầu Quốc hội. Tôi nhớ hình như Bác có
nói “lá phiếu dựng nước”.
Cả thành phố Hà Nội hôm đó tưng bừng, náo nức
mà thân tình, đầm ấm tình dân nước, nghĩa đồng bào
- Anh Xuân Diệu lại sáng tác kịp thời “Hội nghị non
sông”, một tráng ca để chào mừng Quốc hội đầu tiên,
cũng như anh đã viết tráng ca “Ngọn quốc kỳ” để ca
ngợi Cách mạng' ngay những ngày tháng Tám (1945).
Niềm vui ở Hà Nội không che lấp nỗi lo âu đối với
Nam Bộ lúc đó đã bước vào kháng chiến chống thực
dân Pháp được hơn ba tháng. Chính phủ chủ trương
bầu Quốc hội trong cả nước, đã phân bổ mỗi tỉnh được
bầu bao nhiêu đại biểu, ở Nam Bộ bầu ra sao? ở
Nam Bộ điện ra cho biết: ở Sài Gòn đã tạm bị chiếm
thì cán bộ nằm vùng của ta đi lấy phiếu từng nhà với
0= 5 ^

15

động tác bí m ậ t cần tlìiẻt và như vậy vẫn bầu đủ SC

đại biểu của Sài Gòn - Gia Định. Còn các tỉnh ở đồng
bằng sông Cửu Long thì nhièu nơi hòm phiếu để trên
ghe thuyền chèo đi các sòng rạch, đi sâu vào các
vùng hỏo lánh nữa để cho đòng bào vần bỏ phiếu
đông đủ. Cuộc bầu cử Qưốc hội ở Nam Bộ lúc đó đà
là một vận động chính trị lón, một sự cổ vũ lớn đối
với cuộc kháng chiến của “Thành đồng Tổ quốc đi
trước ve sau''.
Nhà thơ Thế Lữ có hai cảu thơ: “Cái thuở ban
đàu lưu luyến ấy - Nghìn năm chưa dề đã ai quên”.
Anh Xuân Diệu sau này viet bài ve kỷ niệm Cách
mạng tháng Tám và Quốc hội đau tiên mượn cảu thơ
trên, chỉ thay 2 chữ:
''Câí thuở ban đầu dein quốc ấy
N g h ìn n ă m chưa dễ đũ ai quen'\

HUY CẬN

v i SAO BÁC HÒ ĐẶT TÊN
QUẢNG TRƯỜNG BA ĐĨNH
gày 31-8-1945, Bác Hồ đã chọn 2 chữ Ba
Đinh, đặt tên cho vị trí làm lễ Tuyên ngôn
độc lập ở Thủ đô Hà Nội; Quảng trường Ba Đình.
Ba Đình là tên gọi một cụm 6 đảo, hồi đầu thế kỷ
19 là 4 thôn của 3 xã ở 2 tổng, nằm giữa một bãi lầy
quanh năm ngập nước, thuộc huyện Nga Sơn ở Đông
Bắc tỉnh Thanh Hoá.
Từ cuối tháng 11 đầu tháng 12-1886 đến sáng
ngày 21-1-1887, ở đấy đã diền ra một trận chiến
giữa quân đội của triều đình Hàm Nghi thiên đô
chống Pháp với quân đội xâm lược thực dân Pháp và
tay sai.
Địch đã tập trung về Ba Đình một quân lực lớn
chưa từng cố, so với tất cả các chiến dịch của địch
trên đất nước Dại Nam dưới Đệ tam cộng hoà Pháp.
Dối với địch, trận chiến tại Ba Đình là một cuộc
chiến nghiêm trọng nhất, thu hút nhiều quân lực
nhất, thời gian công hãm dài ngày nhất, làm cho cấp
lãnh đạo của địch lo ngại nhất, và cũng làm cho địch
phải đánh giá tâm dũng và trí tài của ta cao nhất.

Đối với ta, chiến tháng tại Ba Đình của Tl'ieu
quân là cái mốc cụ thể đầu tiên ghi nhận khả năng
dùng tâm dủng, trí tài của một dân tộc phong kiến
nông nghiệp lạc hậu, bị xâm lược có thể đánh thắng
một kẻ xâm lược hùng mạnh có nền công nghiệp hiện
đại phương Tây.
Từ lúc còn nhỏ, cuối những năm 20, tôi đã được
học thuộc lòng bài về: Chi chi chành chành, cái
đanh thổi lửa, con ngựa chết trương... Ba Đình
chập lại...
Hai chữ Ba Đình đã nhập tâm tôi một cách vô
thức từ hồi ấy.
Dến thời niên thiếu, giữa những năm 1930, trong
khi hâu điếu đóm, chè nước để các cụ xưa đàm đạo,
hồi tưởng, tôi thích thú được nghe trộm câu chuyện
trận bẫy Ba Đình của các cụ. Dần dần, trong iâm trí
non trẻ của tôi, chiến tháng Ba Đình của ta là một
chiến công thằn thoại.
Thế rồi, ngày 19-8-1945. Cách mạng t háng Tám
thắng lợi.
Ngày 31-8-1945, Bác HÒ lấy Ba Đình đặt tên cho
Quảng trưòng, nơi Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra
nước Việt Nam Dâ^. chủ Cộng hoà.
Quảng trường Ba Đìr.h ở Thủ dô Hà Nội mang
ý nghĩa như chiến thắng của Khải Hoàn Môn ở Thủ
đô Pari và của Quảng trường Trafalgar ử Thủ đô
Lon-don.

Cliiến th ắn g của Napolêon là chiên thắng của kẻ
m ạnh đối với kẻ yếu. Chiến th ắn g của Nelson là chiến
íỊÌCra 2 địch thủ sức tài tương đương. Còn chiến
th an g Ba Đình của ta là chiến thắng của ĩĩiột dân tộc
nhò yếu bị xâm lược có truyen thống yêu nước chống
lại một kẻ thù hừnư mạnh hiện đại đi xâm lược.
TRẦN XUÂN THẢO

•'.'y

NHƯ GIỮ Đ Ò N G BẠC TllẮNG

o

ng Nguyên Tiên Sự là người đâu tiên của
tỉnh Tuyên Quang đón Bác Hồ vồ nhà

mình ở.

Ti'ở về thăm mái đình Hồng Thái, câv đa Tân
Trào, tuổi trẻ Tuyên Quang đã được nghe ông kể
chuyện vế Bác Hồ muôn vàn kính yêu của thế hệ trẻ
Việt Nam.
N h ư g iữ đ ồ n g b ạ c t r ắ n g
Một bữa chị em phụ nữ bản Tân Lập (Tân Ti'ào,
Tuyên Quang) tập trung xay thóc giã gạo chuẩn bị
lương thực cho cán bộ, bộ đội thì Bác đi công tác qua,
dừng lại hỏi chuyện;
Chị em có biết mình xay thóc, giã gạo thế này là
để làm gì không?
Mọi người chưa hiểu, nên đưa mắt nhìn nhau.
Bác nói tiếp:
■Xay thóc, giã gạo để cán bộ và bộ đội có cơm ăn
đánh Tây, đuổi Nhật. Như vậy là chị em ta cũng góp
phần đánh Tây, đuổi N hật đó.
Bác lai hỏi:

- Nếu chị em ta C(3 đồng bcTC trắng thì cất giấu ở
đ âu cho khỏi mất?
Chị cin vui vẻ trả lời Bác. Người thì nói là cho
vào hòm chăc khoá lại. Người thì cho là bỏ vào túi vải
luôn ĩuôn mang ở bén mình...
Đợi mọi người nói hết. Bác kết luận:
- Ai nói củng đúng,

cất

như vậy là kín. Bây giờ ở

bản ta có cán bộ, bộ đội, chủng ta cũng phải bí m ật
bảo vé họ cẩn thận như giữ đồng bạc trắng. Vì nếu để
lộ ra ihì dề hỏng mất việc nước.

K hông ai k h ô n h ế t đ ư ợ c đ â u
Cng N guyễn Tiến Sự kể lại;
Trong thời gian ở cùng với gia đình tôi, một lần
sau b i a cơm, Bác hỏi:
- Ông Chủ nhiệm Việt Minh của xã Tân Trào bao
n h iê t tuổi rồi?

- riiưa Bác, tôi ba mươi tám. Tuy chưa già nhưng
cũng ỉã yêu.
ĩ ác lien bảo;
-C hú còn khoẻ lắm, nên đi học cho biết chữ, phải
học rhiều. Học văn hoá, học kinh nghiệm công tác ở
mọi rgười, mọi lứa tuổi để làm việc tốt hơn. Không ai
khôn hêt được dâu.
r.ồi Bác kể chuyện.
Một hôm đi cônp tác, giữa đường gặp mưa to.

Đường vừa dốc lại trơn nên phải thận trọng bước
từng bước một. Bỗng gặp ba em bé cùng trú mưa ở cái
lều bên đường. Nhìn tôi đi chậm, một em nói:
Chà, cụ già này trời mưa, đường trơn đi không
có gậy mà không sợ ngã nhỉ.
Từ bữa ấy về sau hễ đi đường gặp mưa trơn, nhớ
lời các cháu kháo nhau tôi đều tìm gậy để chống. Quả
nhiên có chiếc gậy đi dễ hơn mà lại không sợ ngã.

T R Ỏ VỀ VỜI BÁC HÒ
àng Ngũ Xã thuộc quận Ba Đình chuyên đúc
Jdong. Ngay sau Cách mạng tháng 8-1945,
dân làng đúc một bức tượng Hồ Chủ tịch bằng đồng.
Người cảm ơn bà con đúc tượng Người và đề nghị bà
con mang tượng về đúc lại thành các thứ đồ dân dụng
bàng đòng: dân ta còn rất nghèo, đồng cần được sử
dụng vào những việc lợi dân, ích nước hơn.
Năm 1969, Bộ Chính trị ra Nghị qviyết tổ chức bốn
ngày lề lớn của năm sau (1970): 40 năm thành lập Đảng^
80 năm ngày sinh của Hồ Chủ tịch, 100 năm ngày sinh
của Lê-nin và 25 năm ngày thành lập nước Việt Nam
Dân chủ Cộng hoà. Lúc này Bác đã yếu nhiều. Nghe
báo cáo về nghị quyết của Bộ Chính trị, Bác góp ý kiến:
“Tôi chỉ đồng ý ba phần tư nghị quyết” (tức là không
đồng ý tổ chức Ngày sinh của Bác Hồ). Bác nói:
“Kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh của Lê-nin là
đúng, nhưng không nên kỷ niệm ngày sinh của tôi
như thế. Hiện nay giấy in sách học cho các cháu còn
thiếu. Không nên in sách của tôi nhiều”.
Bác Hồ thưòrng xuyên quan tâm đến đời sống của
dân. Dân đói, Bác Hồ tổ chức toàn dân mười ngày
nhịn một bữa, dành gạo cứu đói. Bác ăn cơm với các

chiến sĩ bảo vệ ở Bắc Bộ phủ. Bác cũng nhịn dành gạo
như mọi người. Lúc đó Bác vừa ở Tân Trào vế Hà Nội,
sức khoẻ rất kém sau một thời gian đau ốm, nhưng
Bác không thể chiều theo mong muốn của các chiến sĩ
bảo vệ dành ưu tiên, Bác không phải cắt bữa.
Cuối năm 1945, Bộ trưởng Bộ Lao đông Lê Văn
Hiến vào miền Nam công tác. Hồ Chủ tịch giao cho
ông nhiệm vụ đến Huế tìm gặp hai bà Hoàng là vợ vua
Thành Thái và vua Duy Tân chuyển lời chúc năm mới
tới hai bà. Bác Hồ thay mặt Chính phủ đế nghị cấp
cho mỗi bà một khoản tiền 500 đồng Đông Dưưng
hàng tháng“'. Hai bà ở chùa, suốt mấy chục năm
chồng bị đày biệt xứ, hai bà sống heo hút, thui thủi,
chẳng ai thăm hòi, ai cũng sợ gần hai bà sẽ bị liên lụy
vì vua Thành Thái là cha và vua Duy Tân là con đều
là hai Hoàng đế yêu nước, chống Pháp. Hai bà hết sức
cảm động, hoàn toàn không ngờ lại được đại diện Chủ
tịch Chính phủ đến thăm hỏi và trợ cấp.
Bà Thành Thái nhờ Bộ trưởng Lê Văn Hiến dâng
lên Cụ Hồ Chí Minh bản tụng kinh hàng ngày, cuối
bản kinh có câu “Kính chúc Hoàng Triêu vạn vạn
tuế”. Bà nói từ nay trở đi sẽ bỏ câu này và thay vào
đó bằng câu: “Kính chúc Hồ Chủ tịch vạn vạn tuế”.
Năm 1947, Vĩnh Thụy (cựu Hoàng đế Bảo Đại)
(1) Số tiền trợ cấp 500 đôug Đông Dương vào thời điổm đó là
món tiền lớn. Xin nêu một ví dụ: Theo Nghị định cùa Bộ trưởng Tài
chính ngày 2-1-1946 trợ cấp cho Đông Phương Bác cổ học viện một
khoản tiền 500 đồng đế mua sách cho Học viện cả năm 1946.

đến Hong Kong và khóng vồ niró'c. Ho Chủ tịch cử bác
sĩ Phạm Ngọc Thạch mang tiên của đên Hỏng Kông
cấp cho Bảo Dại, hy vọn^ĩ ông ta sè quay vê với kháng
chiến, về vói dân.
Hồ Chủ tịch luôn tranh thủ thíM gian đến cùng
mọi ngưòi. Người không chịu bò ngirời dân nào cho dù
ngưòi đó đang đi vào con đường tội lỗi và cơ hội trở về
là rất mong manh. Mọi nỗi khổ đau, cơ cực của dân dù
vì bất cứ nguvên nhân gì cũng là nỗi đau của chính Ho
Chủ tịch. Bác vẫn băn khoăn, là Chủ tịch nước, Bác
chưa làm ^ ả m được nỗi đau khổ của dân. Bác chỉ lo xa
dản. Một hôm Bác chuẩn bị đi thăm một hợp tác xã
nông nghiệp. Bác hỏi anh em cảnh vệ: “Các chú có biết
chuyộn Bu-ta-khin khống?''. Anh em chưa ai biết. Bác
vui vẻ kể lại: “Một hôm Nga hoàng báo cho viên quan
cai quản địa phưo'ng tên là Bu-ta-khin, nhà vtia sẽ đi
tliỊ sát xem tình hình làm ăn, sinh sống của dân địa
phương. Bu-ta-khin hối hả trở về địa phương trước.
Hắn thuê họa sĩ vẽ nhiều tranh rực rỡ, sửa sang đường
sa, nhà cửa, lại còn sắp xếp cả nhũng người béo tốt ăn
mặc sang trọng, đóng giả dân lao động lấp ló ở nhiều
nơi để vua “tình cờ” trông thấy. Nga hoàng bị lừa mà
không biết tưởng dân ấm no hạnh phúc thật.”
Kể chuyện xong, Bác nói: “Các chú đừng bắt
chước Bu-ta-khin. Khi nào Bác đến đâu, đừng báo cho
nơi đó biết trước. Biết trước sẽ có lam chuyện phô
trương hình thức bên ngoài”,
THÁI DUY

M Ộ T LẦN GẶI' BÁO"
ột hôm, có một đồng chí ở Văn phòng
Chủ tịch đến chỗ chúng tôi ở, bảo;
“Ngày mai, các đồng chí đại biểu sẽ lên gặp Hồ Chủ
tịch. Chúng tôi sẽ đến đón!”. Tất cả anh chị em chúng
tôi đều mừng, phấn khởi, ai cũng nghĩ. Không biết
mình sẽ tliưa với Bác nguyện vọng và tâm Ur tình
cảm của mien Nam thế nào đây? Tôi cứ băn khoăn
trằn trọc, bời bời hết nỗi nọ đến niềm kia, vừa chợp
mắt một lúc đã nghe tiếng chim tìm vịt khắc khoải
kêu phía ven đê sông Hồng. Trời đã sáng.

M:

Đoàn mien Nam độ 50 người, ai củng chuẩn bị
để báo cáo với Bác tình hình của tỉnh mình, đề nghị
xin Trung ương giúp này giúp nọ. Vào Bắc Bộ phủ, ai
cũng tưởng mình sẽ chuẩn bị tư thế ngồi đâu đó cho
nghiêm trang, tề chỉnh, chốc Bác sẽ ra tiếp. Không
ngờ mới bước vào, có anh chưa kịp sửa lại cổ áo sơmi, có anh đang nắn lại cà-vạt thì thấy Bác đã ra
trước, ngồi chờ sẵn đấy. Bác đứng dậy, tươi cười bước
tới: “Chào các vỊ đại biểu Quốc hội miền Nam ra ngoài
này!”. Ngày ấy, chúng tói đều gọi Bác bằng Cụ.
(1) Trích Hồi ký: Qua những chặng dườiig của Đồng chí Nguyễn
Thị Thập.

ở N a m Bộ từ trước, “trong ngôn ngừ thông dụng,
k h ô n g mấy ai dùng tiếng Cụ. Tiếng Cụ chỉ để gọi

riêng Ho Chủ tịch, mang một ý níỊhĩa tôn kính, thiêng
liêng đặc biệt. Bác chúc đoàn mạnh khoẻ, hỏi thăm
chuyện đi đường, hỏi thăm sức khoẻ từng người, rôi
chậm rãi nói:
ở miền Nam, Pháp gây hấn đánh ra khắp các
tỉnh. Trung ương nghĩ về những khó khăn của miền
Nam không lúc nào yên tâm. Nay Quốc hội đã họp
rồi, tức là các đại biểu miền Nam ở xa về không kịp.
Đại hội đã thông qưa việc thành lập Chính phủ mới,
lập Uv ban Kháng chiến, lộp Đoàn cố vấn của Chính
phủ, quyết định qviyền hạn của ủy ban Thường trực
Quốc hội, và thành lập Uv ban dự thảo Hiến pháp...
Tình hình khó khăn hiện nay trong cả nước, các vị
củng biết rồi. Tôi củng nghĩ nhiều, nghĩ phải tìm cách
nào để giải quvết các ván đề đó. Các vị có ý kiến gì
giúp cho Chính phủ, để hỗ trợ cho miền Nam chống
thực dân Pháp không?
Bác mặc bộ quàn áo kaki hơi bạc, người gầy, râu
đen, đôi mắt sâu và trong, giọng từ tốn, đầm ấm chứa
chan tình cảm và xúc động. Mắt tôi nhoè đi. Tôi thấy
hiộn ra hình ảnh Bác mảnh khảnh trong bộ quần áo
kaki đã phai mầu, đi đôi giày vải chàm, nổi bật lên
giữa đám người to bỏo sang trọng, hầu hết là quân
nhân, thay mạt cho nước Pháp, đứng đầu bộ tư lệnh
quân đội Tưửng ở miền Bắc Đông Dương, đại diện
phái bộ Mỹ, lãnh sự Anh trong lễ ký kết Hiệp định sơ

bộ horn tháng trước đày, tại ngói nhà cách Băc Bộ phi
chỉ một vườn hoa. Các đồng chí kể lại còn nói: “Đúnj:
là một hình ảnh tlva "ọn, nước Việt Nam Dán chv
Cộng hoà giữa vòng vây trùng điệp của chủ nghĩa đt
quốc!”. Sau này, trong ngày Bác đi xa, đòng chí Tc
H ữ u \nết: “Bác n h ớ miên N a m noi n h ớ ỉìhà - M iên
N a m m o n g B á c nồi ìnong c h a ...” (tưởng không th ể CC

hai câu thơ nào khái quát được tình cảm mênh mông
sâu xa của Bác đối với miền Nam và của miền Nam
đối với Bác, cliính xác và bav như thế). Các đại biểu
chúng tôi người nọ liếc người kia, ai cũng rưng rưng
nước măt không nỏi được.
Bác vẫn còn xúc động, nhưng Bác vẫn tươi cười:
- Các vỊ đại biểu muốn gì, nói đi!
Giọng Bác sao mà gần gĩii, thân thiết, như cha
nói với con, như đòng chí bạn bè nói với nhau. Bây giờ
anh em mới “được mời” tỉnh táo lại, ào ào tranh nhau
nói. Đoàn thì xin súng đạn; đoàn thì xin tiên bạc;
đoàn thì xin cho vồ gấp; đoàn thì xin cho cán bộ; đoàn
thì xin sách báo, tài liệu có chủ trương chính sách để
về địa phương làm công tác...
Bác ngồi chăm chú nghe ý kiến của từng đại
biểu. Bác chảy nước mắt, nói:
- Các vị. Cách mạng sẽ thắng lợi. Trước nhiệt
tình của cáo vị, Lôi rấL xúc động. Đại biểu Quốc hội là
đại diện cho dân. Ai cũng thiết tha, nhiệt thành muốn
giúp Chính phủ đánh Pháp như thế này thì thật là
xứng đáng, tiêu biểu đại diện cho toàn dân!

Rồi Bác mời chúng tôi uống nước. Tay Bác cầm
tách nuớc đưa lên, tưcd cười, đôi mắt sáng dịu dàng
đầm ấni xiết bao. Tôi thấy bàn tay Bác gầy quá, nổi
cộm những lóng xương và nhiều đường gân xanh nho
nhò hằn lên dưới lớp da nâu mỏng nhăn nheo. Mấy
chục năm trời, Bác đã bao phen bôn ba vất vả ncri xứ
người, để Tổ quốc ta có được độc lập ngày nay. Độc lập
chưa được mấy ngày, kè th ù lại đã xông vào, bao vây
ta bốn phía. Liệu đến bao giờ thì Bác mới có được một
giờ phút nghi ngcá! Tay tòi cầm vào quai tách rồi mà
vẫn không nâng được tách nước lên.
- Kla, mời các vị-đại biểu uống nước đi!
Tôi cúi xuống, một giọt nước mắt rơi vào lòng
tách. Tôi vội vàng cầm tách nước lên. Che ngang đôi
mắt, cliầm chậm uống từng ngụm một để nén xúc
động và để cho Bác đừng nhìn thay mình đang khóc.
Tôi về rồi bụng mới tiếc. Có nhiều việc muốn
thưa với Bác, nhưng khi gặp Bác, xúc động quá quên
m ất hết, bây giờ mới nhớ ra. Năm ba hôm sau anh em
cứ bàn tán, phải làm những gì những gì, ai cũng xúc
động, thấy mình hăng hái lắm. Bác đã truyền cho
chúng tôi một niêm tin tưởng mãnh liệt vào sự tất
thắng của dân tộc cho dẫu đất nước còn có khó khăn
đến đâu. Dại biểu của mỗi tỉnh đều tích cực chuẩn bị
cho đoàn mình những gì cân thiôt, hỗ trợ cho dịa
phương, theo sự phân công của Trung ương...
Nhà văn ĐOÀN GIỎI (ghi)

TẾT VIỆT BẮC - 1948

X

uân 1948. Giặc Pháp vừa rú t khỏi Việ
Bắc, sau hai tháng tấn công hùng hổ.

Chính phủ họp, nghe Bộ trưởng Quốc phòng V(
Nguyên Giáp diễn lại trên bản đồ, các trận tập kícl
dọc đường số 4, đường Cao - Bắc - Thái và trận thắnị
lớn sông Lô. Mọi người dán mát lên tấm bản vẽ, dõ
theo chiều lượn chiếc gậy chỉ huv của vị Tổng tư lệnh
Đống “lửa trại” ở giữa nhà sàn bập bùng, sưởi rự(
thêm lòng người.
Bộ trưởng Văn (bí danh đồng chí Võ Nguyêr
Giáp) vừa dứt lời, thì Bộ trưởng Ngoại giao Hoàng
Minh Giám thay mặt hội nghị chúc thọ Hồ Chủ tịch
Mấy đồng chí phục vụ bưng ra mấy đĩa cam sành
vàng mọng. Bác chỉ vào đĩa đỏ nhất:
Đây là cam Bố Hạ của Đặc uỷ đoàn chú Hoè"' đi
kinh lý Việt Bắc trở về, qua chợ Yên Thế, mua thiết
đãi chúng ta. Đoàn hoàn thành nhiệm vụ cũng là
đóng góp vào chiến thắng!
(1) Khi giặc Pháp nhảy dù Bắc Cạn - tương kế tựu kế - HÒ Chủ
tịch chia Chính phủ thành 5 đoàn nhận uỷ quyen đặc biệt đi kinh
lý, kiểm tra các tinh và động viên đòng bào kháng chiến ÍVĐH).

Rồi Bác tuyên bố:
- Cuộc họp dừng ở đày. Còn sớm. Lát nửa chúng
ta sẽ đánh chén mừng xuân chiến thắng. Trong khi
đợi “hoả đầu quân” chuẩn bị tôi đề nghị mỗi vị nghĩ
ra một trò vui “tự biên tự diễn”. Thi đua trò nào hay
sẽ được thưởng, nhận phần ăn gấp đôi!
Kìa! Bác thì thầm gì với cụ Trưởng ban Thường
trực Quốc hội Bùi Bằng Đoàn:
- Tôi không có tài ứng khẩu - lời cụ Bùi - Nhân
tôi vừa họa bài thơ Hồ Chủ tịch gửi tặng, xin ngâm
hàu các vị. Được không ạ?
Mọi người vỗ tay thúc giục.
Cụ Bùi ngâm, sang sảng hào hùng:
T h iế t thạch n h ấ t t â m p ỉiù ch ủ ìig tộc,
G i a n g son vạn lý thủ th à n h trì.
Hồ Chủ tịch ngắt lời:

- Cụ tha lỗi, cho tôi dịch để các bạn trẻ cùng
thưởng thức: “Sắt đá một lòng phò giống nòi. Giang
sơn muôn dặm thành trì giữ vững”.
Cụ Bùi ngâm tiếp, giọng trầm xuống cảm động;
- Tri công quốc s ự lo d ư ìiạ

Dịch;
“B i ế t công việc nước c h ẳ n g được ngơi”

Bỗng mát long lanh. Cụ Bùi nhìn Cụ Hồ, giọng
vút lên:
T h a o b ú t n h m g th àn ìi th o á i lo thi

- “Đâv thập bút lại: đa viết xong bài thơ đuổi
giặc rồi!”
Bác Hồ dịch xong câu thơ cuối thì hích nhẹ vào
vai cụ Phan Kế Toại, Bộ trưởng Nội vụ. Cụ Toại nói;
- Tôi chưa kịp có bài họa. Chi xin phép Cụ Chủ tịch
đọc bài xưóng của Cụ được cụ Bùi cho xem hôm nọ.
“Kỉiảm thư, sơn điều tỉiệ song hãn
Phê trát xuản hoa chiếu nghiền tri
Tiêp báo tằn lai, lao dịch mã
Tư công, tức cảnh tặng lân th í”.
Tạm dịch nghĩa;
Xem công văn, chim núi đậu ngoài song
Duyệt ký lệnh, hoa xuân soi bóng
vào nghiên mực
Tin thắng dồn dập, ngựa trạm chồn chân
Nhớ ông, tức cảnh, gửi bài thơ tặng.
Đặng Phúc Thông, Thứ trưởng Giao thông Thuỷ lợi, gật gù mỉm cưci, bình “Tuyệt vòi, hai Cụ!
Một đằng nhận tin thắng dồn dập, vội làm thơ tặng
bạn chia vxii. Một đằng thông cảm bạn vốn mê “nàng
thơ”, nhưng bận việc nước, đành quên “nàng”, nay
bạn tặng thơ, phải hiểu là thơ đuổi giặc, thì biết là
bạn vui xiết bao, nhưng chắc bạn lại cất bút đi rềi...
Ôi hai trái tim cao cả cùng một nhịp đập”.
Bác Hồ, nét mặt rạng rỡ, nhìn sang phía anh em
trẻ, hô to:
'fñ

Này! Các chú! Đám già chúng tôi ra trò xong
rồi. Bây giờ đến lượt các chú đấy!
- Dạ có ngay!
Lê Văn Hiến, Bộ trưởng Tài chính, nhảy “phốc”
lên “sân khấu” vung cây nứa ngân:
- Ải ải! Như ta đây!
Anh diễn tuồng Liên khu V khá thuần thục, điệu
múa, giọng ca không thua nghệ nhân chuyên nghiệp.
Anh vốn từng là đầu trò của những đêm liên hoan
trong nhà tù Kon Tum, ngay trước con m ắt cú vọ của
cai ngục. Nay thì anh được vùng vẫy thoải mái. Tích
gì vậy? “Tống tửu Đơn Hùng Tín” hay “Bách bộ bách
bái Phàn Lê Hoa?”. Bọn trẻ m ất gốc, chúng tôi “ù cạc”
chịu. Nhimg lớp tuồng hẳn phải là một khúc khải
hoàn tưng bừng hùng khí.
* Tiết mục tiếp theo. Diễn viên là những nhà luật
“m ặt sắt đen sì” thuộc ngành tư pháp hoặc cơ quan
lập pháp tối cao.
... Ngày hôm sau, trở về cơ quan mình, anh
Trần Công Tường, Thứ trưởng Tư pháp, kể lại với
anh chị em đồng sự về cuộc đấu nghệ th u ậ t trong
phiên họp mừng xuân chiến thắng của Chính phủ.
Có người hỏi:
- Thế ông Bộ, ông Thứ nhà ta góp vui gì?
- Tụi mình đóng kịch. Kịch vua Hùng gả con
gái cho Sơn Tinh. Mình đạo diễn, giới thiệu giáo
đầu: Sơn Tinh đuổi Thuỷ Tinh ra biển bèn quay về

triều làm lễ rước dân. H ùng Vương cất giọ
phán...
- Ai đóng Vua Hùng?
- Linh mục Phạm Bá Trực'", oai phong lẫm li'
Ngài phán; “Bớ Mv Châu! Con mau mau ra màt..."
- ơi cha Trực có con à? - Một giọng đùa nghị
xen ngang.
Một chị nhân viên văn phòng sốt ruột:
- Thế ai đóng Sơn Tinh?
- Đoán thử xem?... ông Bộ “nhà ta mà” - Ai
Tường đáp - Hợp vai đấy chứ?
- Còn Mỵ Châu, ai?
Bộ trưởng Phan Anh, người thâm thâp, (
trắng trẻo, súng sính cái áo capote lê dương loà xo
Củng yểu điệu thục nữ lắm. Phải cái tội hơi
ngang. Không sao! Anh Khiêm nhà ta cứ mẽ ti
xoăn lây cô dâu xuýt xoa; Chà! Tuyệt thê gi
nhân... Nhưng... sao nàng lại có râu? Khán giả cư
lăn cười bò.
- Thế còn ông Thứ ta, vai gì?
- Mình nấp sau cái cột thò đầu ra kêu “meo mei
rồi ù té chạy vào buông.
- Đám cưới sao lại có mèo?

(1) Cụ Phạm Bá 'IVirc là Phó trưởng Ban Thường trực Qut
hội. Bí danh tác giả thời kháng chiến chống Pháp.

- Quä của chu rể tặng cô dâu. Mèo rừng nên sợ
chỗ đóng người.
... Trỏf lại cuộc đua tài trong Chính phủ. Có tiếng
khúc khích ở cuối phòng họp. Bác hỏi:
- C3ác chú bàn đến chuyện gì thế? Chuẩn bị tiết
m ụ c hay, hả? Đưa ra công diễn đi!
Plian Mv, Chánh văn phòng Chính phủ, đứng lên
trinh trọng:
-

Thua Bác, thưa các cụ, tiỗt mục hơi xấc xược

xin miẽn trình ạ.

- Khỏiig sao. Tự do sáng tác. Diễn đi!
- Tuân lệnhl Chúng cháu vừa sán g tác tập thể bài
thơ m ưng tuổi Bác. Xin đọc ạ:

Nõìỉi nỉưoi tám tiiổi vẫn chưa già
Rănq rụuLị rỏi răn^ lại mọc ra'^'.
Vừa đọc hai câu thơ, Mỹ ta sợ tội, tụt xuống gầiT
bàn. Trịnlì Văn Bính, Thứ tĩ-ương Tài chính ngồi sái
bén, giang' lầv tờ giấy phân bua:
- Răng rụng ]à nguyệt lạc đâv ạ? Các tác giả viel
sai chính tả. Xin đọc nốt: các thi sĩ muốn nói lêr
nguyện vọng tha thiết của nhân dân trong triều dẳnị
vui mừng.

Dớn đõ có cìiơy chưa có mẹ
Bao gi('r cậu cụ láy cồ ha....